Rocznicowy przegląd wydarzeń sprzed lat. Tych znanych i tych zapomnianych. Gdyż, jako rzecze Cycero, historia testis temporum, lux veritatis, vita memoriae, magistra vitae.
Blog > Komentarze do wpisu
10 IX 1526. Koniec państwa mazowieckiego
Dziś Mazowsze stanowi centrum państwa polskiego, a na jego terytorium znajduje się polska stolica. Jednak przez wiele stuleci było mniej lub bardziej niezależnym państwem.

KONIEC PAŃSTWA MAZOWIECKIEGO

10 września 1526

 

10 września 1526 w Warszawie Sejm Księstwa Mazowieckiego ogłosił inkorporację Mazowsza do Polski.


Dzielnica mazowiecka powstała na mocy testamentu Bolesława Krzywoustego, który w 1138 roku podzielił Polskę między swoich synów. Mazowsze ze stolicą w Płocku przypadło Bolesławowi Kędzierzawemu. Początkowo dzielnica ta uznawała zwierzchnictwo księcia-seniora w Krakowie, lecz zmieniło się to za panowania Konrada Mazowieckiego, który uniezależnił się  od Krakowa.


Począwszy od 1229 roku do szeregu podziałów Księstwa Mazowieckiego między przedstawicieli dynastii Piastów. Gdy na początku XIV wieku Władysław Łokietek przywracał Królestwo Polskie i jednoczył podzielone państwo, książęta stanęli przed wyborem drogi politycznej. Książę płocki Wacław sprzymierzył się z Zakonem Krzyżackim, a w 1329 roku złożył hołd lenny królowi Czech. Książę rawski Siemowit II jak i książę warszawski Trojden I, starali się za to umiejętnie lawirować między potężnymi sąsiadami, sprzymierzając się raz z jednymi raz z drugimi.


Następca Wacława, książę płocki Bolesław III, zaczął jednak w drugiej połowie lat 40’ XIV wieku odchodzić od polityki współpracy z Czechami, zbliżając się do króla polskiego Kazimierza Wielkiego. 20 lipca 1351 roku Bolesław III zginął w bitwie z wojskami litewskimi, a pozostali książęta mazowieccy, książę rawski Siemowit III i książę warszawski Kazimierz I zdecydowali się we wrześniu 1351 roku na zerwanie układów z Czechami, porozumienie z Polską i złożenie hołdu lennego Kazimierzowi Wielkiego. Księstwo Płockie zostało podzielone między Polskę a książąt mazowieckich.


Od tego momentu księstwa mazowieckie były już na trwałe lennami Polski. W 1355 roku zjednoczył je Siemowit III, lecz już w latach 70’ XIV wieku zaczął je dzielić na powrót między swoich potomków. Jeden z nich, książę rawski Siemowit IV, zabiegał nawet w latach 1382-1385 o koronę polską. Jego kandydaturę wspierali możni z Wielkopolski i Kujaw. Siemowit IV zamierzał nawet siłą porwać z Wawelu i poślubić królewnę Jadwigę Andegaweńską. Ustąpił dopiero wobec porozumienia polsko-litewskiego i 12 grudnia 1385 roku zrzekł się pretensji do korony królewskiej. Mimo oficjalnej podległości Polsce Siemowit IV starał się cały czas prowadzić niezależną politykę zagraniczną, co wyrażało się m.in. w częstych kontaktach z królem węgierskim. Jego czterej synowie potwierdzili jednak 8 września 1426 roku stosunek lenny wobec Polski.

 

Ostatni książęta mazowieccy

Ostatni książęta mazowieccy:

Janusz III (1502-1526),

książę mazowiecki w latach 1503-1526;

Stanisław (1500-1524),

książę mazowiecki w latach 1503-1524;

Anna (1498-1557),

księżna mazowiecka w roku 1526


W wyniku śmierci kolejnych Piastów mazowieckich, Polska kolejno inkorporowała części ich księstw, m.in. w 1462 roku Rawę, a w 1495 roku Płock.


Jeszcze w 1492 roku, po śmierci Kazimierza Jagiellończyka, książęta mazowieccy zgłosili kandydaturę księcia płockiego Janusza II na króla Polski. Był jednak bez szans.


Od 1495 roku jedynym księciem mazowieckim pozostał Konrad III Rudy, panujący w Warszawie i Czersku. Chciał ratować zwierzchność m.in. nad Płockiem i obsadził miasto po śmierci Janusza II, jednak zdając sobie sprawę z dysproporcji sił, zrezygnował z walki z Polską. Królowi Polski Janowi Olbrachtowi inkorporacja ziemi płockiej jednak nie wystarczyła i polecił Konradowi Rudemu stawić się do Piotrkowa, gdzie książę został dodatkowo upokorzony odebraniem mu dziedzicznych praw do większości obszaru Mazowsza. Tylko w ziemi czerskiej Piastowie Mazowieccy mieli panować dziedzicznie, reszta dzielnicy miała po śmierci Konrada zostać inkorporowana do Polski.


Po śmierci Konrada Rudego w 1503 roku, władza na Mazowszu znalazła się w rękach regencji rządzącej w imieniu nieletnich książąt Stanisława i Janusza III. Początkowo wydawało się, że książęcy bracia przejmą zgodnie z wcześniejszymi decyzjami tylko ziemię czerską. W końcu jednak król Polski Aleksander Jagiellończyk zdecydował się dopuścić 14 marca 1504 roku obu Konradowiczów dożywotnio do całości dziedzictwa jako lenna polskiego.

 

Bona Sforza

Bona Sforza (1494-1557),

królowa Polski w latach 1518-1548


Samodzielne rządy Stanisław i Janusza III objęli dopiero w 1518 roku. W życiu prywatnymi obaj książęta nie stronili od mocnych trunków i namiętnych kobiet, co prawdopodobnie obu doprowadziło do przedwczesnej śmierci. Stanisław zmarł bezpotomnie, 8 sierpnia 1524 roku, w wieku 24 lat. Jego los podzielił Janusz III, również w wieku 24 lat, w nocy z 9 na 10 marca 1526 roku.


Nagłe zgony młodych książąt wywołały u współczesnych wrażenie ich nienaturalności. Główną podejrzaną była wojewodzianka płocka Katarzyna Radziejowska, która z zazdrości z powodu nieodwzajemnionej miłości miała zlecić otrucie najpierw matki książąt Anny Radziwiłł, następnie Stanisława, wreszcie Janusza. Dokonać tego miała za pośrednictwem szlachcianki Kliczewskiej. Tę ostatnią wraz z jej pomocnicą żywcem spalono. Obie nago przywiązano do słupów i „piekły się cztery godziny niźli pomarły”. Wojewodzianki nie odważono się sądzić. Zaczęto jednak szeptać, iż Katarzyna Radziejowska miała potężnych zauszników i że do zbrodni nakłaniać ją miała królowa Polski Bona Sforza. Podejrzenia były na tyle poważne, że król Zygmunt I Stary, chcąc raz na zawsze sprawę wyjaśnić, polecił przeprowadzić śledztwo, w wyniku którego ogłoszono specjalnym edyktem z 9 lutego 1528 roku, że książęta "nie sztuką ani sprawą ludzką, lecz z woli Pana Wszechmogącego tego świata zeszli". Pomimo tego pogłoski szerzyły się dalej i coraz powszechniej zaczęto oskarżać królową Bonę Sforzę.


Po śmierci Janusza III, Zygmunt Stary mógł teraz inkorporować Mazowsze do Korony na mocy wcześniejszych układów. Ostatnie rozpaczliwe próby ratowania niezależności Mazowsza podjęła siostra zmarłych przedwcześnie książąt, Anna, wraz z grupą mazowieckich. Wypowiedzieli się oni przeciw inkorporacji tej dzielnicy do Korony i ogłosili Annę księżną mazowiecką. Opór owych możnych przeciw inkorporacji, wywołany w dużej mierze ich obawami przed utratą własnego znaczenia po przyłączeniu księstwa do Korony, podsycały siły polityczne zainteresowane utrzymaniem dotychczasowego statusu lenna mazowieckiego, obok samej Anny Mazowieckiej m.in. książę Prus Albrecht Hohenzollern oraz Bona Sforza, planująca uczynić z Mazowsza dziedziczne księstwo dla swojego syna, Zygmunta Augusta. Do oporu przeciw złączeniu lenna mazowieckiego z Koroną zachęcali również Habsburgowie oraz spokrewniony z mazowieckimi Piastami siedmiogrodzki ród Batorych.

 

Księstwo Mazowieckie

Księstwo Mazowieckie

przed inkorporacją do Polski w 1526 roku


Jednak wobec oburzenia, jakie zapanowało wśród szlachty koronnej oraz przeciwdziałania Bony Sforzy, załamały się plany wydania Anny za brata księcia pruskiego, Wilhelma Hohenzollerna, a wkrótce potem sama Bona Sforza nie chcąc zaogniać konfliktów wewnętrznych zrezygnowała również z wydania jej, mimo próśb mazowieckich możnych, za samego Zygmunta Augusta.


Na zjednoczenie z Koroną naciskała drobna i średnia szlachta mazowiecka. Inkorporacja była dla niej korzystna, gdyż odsuwała groźbę jej deklasacji. W tej sytuacji możni zgromadzeni w mazowieckiej Radzie Książęcej zawarli kompromis z królem polskim. Księstwo Mazowieckie w obrębie Korony zgodnie z porozumieniem zachować miało swe odrębności prawne oraz miało być zarządzane przez odrębnego namiestnika, który miał być obierany spośród mazowieckiego możnowładztwa, był więc niejako równoważny stanowisku dawnych książąt. Anna ustąpiła i przyjęła od Zygmunta Starego stosowne uposażenie. Jej własnością do zamążpójścia były Goszczyn, pobliski Bądków, Osieck, Garwolin, Latowicz oraz Liw, Piaseczno i dwór w Warszawie.


10 września 1526 sejm mazowiecki w Warszawie złożył przysięgę na wierność królowi polskiemu, oficjalnie ogłaszając inkorporację Mazowsza do Korony. 24 grudnia 1529 roku polski sejm walny w Piotrkowie potwierdził inkorporację Mazowsza do Królestwa Polskiego. Po przyłączeniu Mazowsza do Korony, zachowano podział na trzy regiony, województwo rawskie, województwo płockie i województwo mazowieckie. Pierwszym namiestnikiem królewskim został Feliks z Brzezia. Odrębny urząd namiestniczy na Mazowszu zlikwidowano na sejmie koronacyjnym w 1576 roku.


Państwo mazowieckie przestało istnieć i odtąd na stałe było już częścią Królestwa Polskiego.

środa, 14 września 2011, przemyslaw_kmieciak

Polecane wpisy