Rocznicowy przegląd wydarzeń sprzed lat. Tych znanych i tych zapomnianych. Gdyż, jako rzecze Cycero, historia testis temporum, lux veritatis, vita memoriae, magistra vitae.
Blog > Komentarze do wpisu
20 IX 1378. Antypapież rzuca wyzwanie
Kościół katolicki przez 2 tysiące lat przechodził szereg dramatycznych kryzysów. Jednym z największych była tzw. „wielka schizma zachodnia”..

ANTYPAPIEŻ RZUCA WYZWANIE

20 września 1378

 

20 września 1378 roku w Fondi w środkowych Włoszech wybrano papieżem Roberta z Genewy.


W 1309 roku pochodzący z Francji papież Klemens V przeniósł siedzibę Kurii Rzymskiej do Awinionu w Prowansji rozpoczynając okres tzw. „niewoli awiniońskiej papieży”. Jego następcy  rezydowali w Awinionie do roku 1376, jedynie Urban V w latach 1367-1370 na krótko powrócił do Rzymu. Wszyscy papieże tego okresu byli Francuzami, popieranymi i uzależnionymi politycznie od monarchii francuskiej. Urząd papieski był wykorzystywany politycznie przez królów Francji, a w Kościele szerzyły się symonia, nepotyzm, rozwiązłość i brak dyscypliny. Skutkowało to stopniowym upadkiem autorytetu papiestwa. Dopiero Grzegorz XI, choć również Francuz, powrócił w styczniu 1377 roku do Rzymu za namową zakonnicy Katarzyny ze Sieny.


Grzegorz XI zmarł 27 marca 1378 roku. Do Rzymu zwołano konklawe, które miało wybrać jego następcę. Podczas obrad w mieście doszło do zamieszek ulicznych. Rzymianie w obawie, że kolejny papież ponownie zdecyduje się wyjechać z Państwa Kościelnego domagali się od elektorów, aby ci wybrali Włocha, najlepiej pochodzącego z Rzymu. Po części zgodnie z tymi żądaniami papieżem wybrano Bartolomeo Prignano, arcybiskupa Bari. Prignano wstąpił na tron papieski jako Urban VI. Był to także efekt kompromisu między kardynałami francuskimi a włoskimi, stanowiącymi główne frakcje wewnątrz kolegium elektorskiego. Prignano nie był bowiem rzymianinem, a poddanym królowej Neapolu Joanny I Andegaweńskiej. Większość kardynałów uznała, że nie chce widzieć reakcji mieszkańców Rzymu na taki kompromis i czym prędzej opuściła miasto.


Rządy Urbana VI szybko okazały się bardzo niepopularne. Niemiecki historyk Ludwig von Pastor ocenił, że „brakowało mu takich chrześcijańskich cnót jak łagodność i miłość. Był z natury autokratyczny oraz bardzo gwałtowny i nierozważny”.


I mimo że elekcja Urbana VI odbyła się zgodnie z prawem, przeciwko nowemu papieżowi od początku wystąpiła część kardynałów francuskich, obawiających się utraty znaczenia po powrocie kurii z Awinionu do Rzymu. Urban, znany ze swej skłonności do prostego życia, naraził się ponadto kardynałom ogłaszając im, że powinni działać bez przyjmowania prezentów i darów od osób świeckich. Stanowczo potępił luksus w jakim żyło wielu duchownych.

 

Urban VI

Bartolomeo Prignano (1318-1389),

papież Urban VI w latach 1378-1389


Pięć miesięcy po oborze Urbana VI antypapieska opozycja zebrała się Anagni. Na spotkanie zaproszono Urbana, który jednak obawiał się, że może tam zostać aresztowany, a nawet zamordowany. Nie było więc szans na pojednanie zwaśnionych stronnictw. Niezadowoleni przeciwnicy papieża wobec braku ustępstw z jego strony przenieśli się do Fondi, gdzie 9 sierpnia 1378 roku wydali odezwę w której stwierdzali nieważność wyboru Urbana VI, jako dokonanego pod przymusem. Następnie zwołali kolejne konklawe. Sekretnie wsparł ich król Francji Karol V Mądry.


W Fondi 20 września wybrano papieżem Roberta z Genewy, byłego arcybiskupa Cambrai, który przybrał imię Klemensa VII. Był to wybór człowieka czynu. Robert z Genewy dotychczas służył papieżowi Grzegorzowi IX jako dyplomata i dowódca wojsk zaciężnych. Zasłynął masakrą czterech tysięcy mieszkańców miasta Cesena. Przylgnęło do niego miano „rzeźnika” i „kata”.


Klemens VII natychmiast ekskomunikował Urbana VI i nazwał go „antychrystem”. W obronie włoskiego papieża wystąpiła m.in. Katarzyna ze Sieny denuncjując francuskich kardynałów jako „diabły w ludzkiej postaci”.


Urban rządził Kościołem z Rzymu, a Klemens powrócił do dawnej siedziby papiestwa, Awinionu. Władzę francuskiego papieża uznał oczywiście król Karol Mądry. Ponadto poparły go Aragonia, Kastylia i Leon, Cypr, Burgundia, Sabaudia, Neapol, Nawarra, Szkocja i część księstw Cesarstwa Rzymskiego. Przy Urbanie VI pozostał cesarz rzymski, a także Anglia, Flandria, Dania, Węgry, północne Włochy, Irlandia, Norwegia, Polska, Zakon Krzyżacki, Portugalia i Szwecja. Niektóre z państw, w tym np. Neapol, zmieniły stronę w późniejszym czasie.


Urban VI zmarł 15 października 1389, być może otruty. Jego następcą został jego odległy krewny, pochodzący z Neapolu Pietro Tomacelli, który przyniósł Bonifacego IX. Bezpośrednio po wyborze, Klemens VII ekskomunikował Bonifacego, na co nowo wybrany papież rzymski odwdzięczył się tym samym. Nowy papież rzymski wylądował wkrótce na kilkuletniej przymusowej emigracji w Perugii i Asyżu, wypędzony z miasta przez zbuntowany lud.

 

Karol V Mądry

Karol V Mądry (1338-1380),

król Francji w latach 1364-1380


Otoczony przepychem Klemens VII zakończył swe wystawne życie w trakcie ataku apopleksji, 16 września 1394 roku. Po jego śmierci papieżem awiniońskim został aragoński kardynał Pedro de Luna, który przyjął imię Benedykta XIII. Podczas konklawe Pedro de Luna podpisał kapitulację wyborczą, w której zobowiązał się, że będzie dążył do zakończenia schizmy, w razie potrzeby zrezygnuje nawet z urzędu. Po wyborze nie wykazywał jednak już chęci abdykacji, lecz z całą mocą bronił legalności swego pontyfikatu i odrzucał naciski ze strony europejskich dworów i duchownych. Jego upór doprowadził w 1398 roku do generalnego kryzysu. Królestwa Francji i Kastylii wypowiedziały mu posłuszeństwo i odcięły od dochodów z tych krajów, a większość jego kardynałów także zbuntowała się przeciw niemu. Benedykt XIII zamknął się wówczas w Awinionie, gdzie oblężony przez blisko cztery lata bronił swych praw. Ostatecznie wiosną 1403 roku kryzys został zażegnany. W marcu podporządkowało mu się jego kolegium kardynalskie, a niedługo potem Francja i Kastylia ponownie uznały jego władzę.


W 1404 roku Benedykt XIII nawiązał kontakty z rzymskim papieżem Bonifacym IX, jednak negocjacje przerwała śmierć Bonifacego. Kolejny papież rzymski, były arcybiskup Rawenny Cosimo Gentile de’Migliorati, który przyjął imię Innocentego VII, od razu odrzucił pojednawcze propozycje Benedykta.


Innocenty VII chciał doprowadzić do zakończenia schizmy na własnych warunkach, lecz i on nie cieszył się długim pontyfikatem, w którego trakcie musiał się zresztą potykać z licznymi wystąpieniami antypapieskimi. Zmarł w listopadzie 1406 roku. Teraz na tron papieski wstąpił w Rzymie pochodzący z Wenecji Angelo Correr, teraz Grzegorz XII.


Grzegorz XII i Benedykt XIII powrócili do negocjacji, które miały położyć kres schizmie. W kwietniu 1407 roku obaj papieże za pośrednictwem swych pełnomocników zawarli układ przewidujący ich bezpośrednie spotkanie w Savonie koło Genui. Do spotkania tego jednak nie doszło, a w maju 1408 roku Francja ponownie wypowiedziała posłuszeństwo Benedyktowi i skazała go na banicję. Benedykt XIII uciekł wtedy do Perpignan. W tym samym czasie kardynałowie z obydwu obediencji, zniecierpliwieni przedłużającą się schizmą, zbuntowali się przeciw swoim papieżom i z poparciem większości państw europejskich zwołali sobór do Pizy. Z tego powodu Benedykt XIII w listopadzie 1408 ekskomunikował prawie wszystkich swoich kardynałów, jednocześnie zwołując własny sobór do Perpignan.


Chaos w Kościele katolickim sięgnął zenitu. Sobór w Pizie 5 czerwca 1409 roku ogłosił detronizację zarówno Benedykta XIII, jak i Grzegorza XII. Trzy tygodnie później na soborze obrano tam papieżem Greka Petrosa Philargosa, pochodzącego z weneckiej Krety. Nowy papież, już trzeci obok Benedykta i Grzegorza, przyjął imię Aleksandra V. Aleksander V uzyskał wsparcie znacznej części świata katolickiego, zmęczonego przedłużającą się schizmą i brakiem dobrej woli ze strony obydwu pretendentów do tronu papieskiego. Po jego stronie opowiedziały się Anglia, Francja, cesarz rzymski, Litwa, Polska, Portugalia, państwa skandynawskiej unii kalmarskiej, Węgry, północne Włochy, Zakon Krzyżacki oraz łacińskie posiadłości w Grecji i na Cyprze, a nieco później także Królestwo Neapolu.

 

Robert z Genewy

Robert z Genewy (1342-1394),

papież Klemens VII w latach 1378-1394


Benedykt XIII nie uznał jednak decyzji soboru pizańskiego, a poparcia nadal udzielały mu Szkocja, królestwa hiszpańskie oraz hrabstwo Armagnac w południowej Francji. Grzegorz XII zwołał natomiast synod w Cividale del Friuli koło Akwilei, na którym ekskomunikował swoich konkurentów, Benedykta XIII i Aleksandra V.


3 maja 1410 roku Aleksander V zmarł, a jego następcą został neapolitańczyk Baldassare Cossa jako Jan XXIII, który wraz z królem Niemiec Zygmuntem Luksemburskim zwołał w 1414 roku sobór powszechny w Konstancji. Grzegorz XII i Benedykt XIII wysłali na niego swoich legatów. Jan XXIII, jako organizator, stawił się osobiście.


Wydane tam dekrety głosiły, że władza soboru podchodzi od Boga i wszyscy, włącznie z papieżem, muszą się mu podporządkować. Decyzji tej nie uznał żaden z papieży. Jan XXIII zbiegł z soboru, z powodu licznych zarzutów wymierzonych przeciw niemu. Został zdetronizowany przez sobór 29 maja 1415 roku. Pod presją siły zmuszony był podporządkować się tej decyzji. Grzegorz XII wyraził gotowość abdykacji, ale tylko w obliczu soboru, który sam zwoła. Tak też się stało. Nadesłał z Rimini swoją rezygnację oraz bullę, którą zwoływał sobór. Benedykt XIII nie chciał zrezygnować, dopiero interwencja króla Zygmunta doprowadziła do złożenia go z urzędu.


Na soborze w Konstancji doszło do połączenia kolegiów kardynalskich i zatwierdzenia wszystkich aktów wydanych przez Grzegorza XII. 4 lipca 1415 roku ten z papieży abdykował.


Król Zygmunt Luksemburski próbował teraz nakłonić do abdykacji Benedykta XIII, na co ten jednak nie chciał przystać. W tej sytuacji 26 lipca 1417 roku sobór ogłosił jego detronizację.

 

Wielka schizma zachodnia

Rozłam w świecie katolickim w trakcie "wielkiej schizmy zachodniej";

na czerwono państwa uznające papieża z Awinionu,

na fioletowo państwa uznające papieża z Rzymu


 11 listopada 1417 roku sobór wybrał nowego papieża. Został nim członek szacownego rzymskiego rodu, Oddone Colonna, który przyjął imię Marcina V.


Tym razem decyzje te zyskały powszechne uznanie w Europie. Benedykt XIII, opuszczony przez prawie wszystkich zwolenników, nie oddał jednak tiary. Rezydował wówczas w Peñiscola w Królestwie Aragonii, gdzie pozostał w areszcie domowym aż do śmierci w listopadzie 1422 roku. Król Aragonii Alfons V Wspaniałomyślny odmówił bowiem siłowego rozwiązania wobec papieża, wciąż traktując go jako swoją kartę przetargową w rozgrywkach o panowanie na południu Włoch.


Benedykt XIII do końca uważał się za prawowitego papieża. Jeszcze 27 listopada 1422 mianował czterech nowych kardynałów, którym polecił wybór następcy po swojej śmierci. Zmarł dwa dni później, w wieku 80 lat. Jego śmierć była przez pewien czas ukrywana przez towarzyszących mu kardynałów.


Po jego śmierci wśród jego nielicznych zwolenników doszło do rozłamu - część obrała papieżem Hiszpana Gila Sancheza Munoz y Carbona jako Klemensa VIII, a część Francuza Bernarda Garniera jako Benedykta XIV. Żaden z nich nie odegrał już większej roli. W lipcu 1429 roku Klemens VIII podporządkował się papieżowi Marcinowi V, za co mianowany został biskupem Majorki. Benedykt XIV podporządkował się Rzymowi w 1430 roku, wraz z ochraniającym go hrabią Armagnac Janem IV. Okoliczność, że jego desygnacja na papieża nie była faktem powszechnie znanym nawet w samym hrabstwie Armagnac, pozwoliła mu uniknąć nieprzyjemności z tego tytułu. W późniejszym okresie zaprzeczał zresztą, by kiedykolwiek uważał się za papieża i twierdził, że pod imieniem Benedykta XIV krył się inny francuski duchowny, Jean Carrier.


I choć powszechnie za koniec „wielkiej schizmy zachodniej” uznaje się moment wyboru Marcina V, w listopadzie 1417 roku, to jeszcze w 1467 roku inkwizycja w diecezji Rodez we Francji schwytała grupę zwolenników Jeana Carriera, nie uznających władzy papieskiej.


Wielka schizma zachodnia i związane z nią negatywne zjawiska doprowadziły do ujawnienia się licznych głosów krytyki pod adresem Kościoła katolickiego i papiestwa. Była niewątpliwym katalizatorem reformacji i okazją do szerzenia swoich tez przez jej prekursorów, Johna Wycliffe'a i Jana Husa.


Kościół katolicki za prawowitych uznaje papieży obediencji rzymskiej, Urbana VI, Bonifacego IX, Innocentego VII i Grzegorza XII, papieży awiniońskich i pizańskich uznając za uzurpatorów. Stąd papieże obediencji awiniońskiej i pizańskiej są tradycyjnie nazywani antypapieżami.

 

poniedziałek, 10 października 2011, przemyslaw_kmieciak

Polecane wpisy

Komentarze
jakoob99
2012/12/04 21:43:00
Burzliwe były dzieje chrześcijaństwa...
-
artemialoko
2012/12/08 20:03:23
Nie tylko burzliwe, ale też ciemne i dziś skrzętnie skrywane.
-
aan.iaa
2012/12/10 14:51:17
Fajnie się dowiedzieć kilku informacji
-
kokola98
2012/12/14 00:10:16
Dzięki za krótką lekcję historii ;)
-
2013/04/19 11:45:21
Na religi w gimnazjum, moj ówczesny katecheta Radosław Tadajewski opowiadal nam o tym wszystkim... eweidentnie nikt nie chcial sluchac ciagle tego samego, wiec czesto wyszukiwal dla nas takie hisotrie aby nas tematem bardziej zainteresowac :) Nie do końca może mu to wyszło, ale pomysł fajny ;)
-
2014/03/04 15:50:00
Powiem ci bez ogródek, że jakoś tak nie lubię blogerów. Wiecie, miłujemy się jak Robert Kwiatkowski i platforma. Nieniejszy artykuł zrobił jednak na mnie niezłe odczucie.